Menu:

News !

Polecamy !

(2kB)
Genetyka - wprowadzenie

Opracowanie: Monika Mikulska
www: Z Bullerbyn
mail: monika@staffik.pl

Genetyka, czyli nauka o dziedziczno軼i i zmienno軼i, zajmuje si zjawiskiem przekazywania cech z rodzic闚 na potomstwo oraz badaniem przyczyn zmienno軼i organizm闚. Podobie雟two potomstwa do rodzic闚 jest zjawiskiem oczywistym: nikogo nie dziwi fakt, 瞠 suka zawsze rodzi szczeni皻a, a klacz 廝ebi: jak to si jednak dzieje? Odpowied jest prosta: geny.

No郾ikiem informacji genetycznej ka盥ego organizmu jest DNA (rzadziej RNA), czyli kwas nukleinowy sk豉daj帷y si z czterech typ闚 nukleotyd闚. Kolejno嗆 u這瞠nia tych nukleotyd闚 w DNA to uniwersalny (taki sam u wszystkich 篡wych organizm闚) szyfr zwiany kodem genetycznym. Fragment DNA, zawieraj帷y informacj dotycz帷 syntezy pierwotnych produkt闚 gen闚, a w konsekwencji rozwoju i funkcji organizmu, nazywamy genem. Gen jest zatem podstawow jednostk dziedziczno軼i. Zesp馧 gen闚 danego osobnika to genotyp, a zesp馧 cech organizmu stanowi帷y wynik wsp馧dzia豉nia gen闚 i warunk闚 鈔odowiska to fenotyp (np. eksterier psa). Dany gen ma swoje sta貫 miejsce (locus) na chromosomie. W ka盥ej kom鏎ce organizmu wyst瘼uj pary chromosom闚 identycznych (homologi), z kt鏎ych jeden pochodzi od matki a drugi od ojca. Na chromosomach homologicznych te same geny znajduj si w tym samym locus. Wszystkie kom鏎ki organizmu, poza kom鏎kami rozrodczymi, maj po dwa chromosomy homologiczne - kom鏎ki takie nazywamy diploidalnymi. Natomiast kom鏎ki p販iowe (gamety) maj po jednym zestawie chromosom闚 (genom haploidalny powstaj帷y w wyniku podzia逝 redukcyjnego w procesie tworzenia gamet).

Dany gatunek ma charakterystyczn i sta陰 dla siebie liczb chromosom闚. Zesp馧 wszystkich chromosom闚 osobnika to kariotyp. Kariotyp psa sk豉da si z 78 chromosom闚: 76 autosom闚 i 2 heterosom闚 (chromosom闚 p販i).

Je瞠li gen warunkuj帷y dan cech jest zlokalizowany na chromosomie p販iowym, m闚imy o dziedziczeniu sprz篹onym z p販i (np. hemofilia), w przypadku gen闚 z pozosta造ch chromosom闚 - o dziedziczeniu autosomalnym.

Geny mog by recesywne (ust瘼uj帷e, opisujemy je ma陰 liter, np. a) albo dominuj帷e (opisywane wielka liter A). R騜ne warianty tego samego genu nazywamy allelami. Alleli danego genu mo瞠 by wi璚ej ni dwa (oczywi軼ie w populacji a nie u danego osobnika) s to tzw. allele wielokrotne (warunkuj np. r騜ne grupy krwi). Osobnika posiadaj帷ego dwa takie same geny (allele) z danego locus nazywamy homozygot (aa homozygota recesywna lub AA homozygota dominuj帷a), a dwa r騜ne allele - heterozygot (Aa). Mo瞠my si r闚nie spotka z tzw. dominacj niepe軟, kiedy heterozygota wykazuje cech po鈔edni. By這by jednak zbyt proste, gdyby w tworzeniu cechu istnia豉 prosta zale積o嗆 gen = cecha. W rzeczywisto軼i mamy najcz窷ciej do czynienia ze wsp馧dzia豉niem gen闚 nieallelicznych (jedna cecha organizmu jest uwarunkowana dzia豉niem wielu gen闚 z r騜nych loci, np. umaszczenie) b康 z plejotropowym dzia豉niem gen闚 (jeden gen mo瞠 wp造wa jednocze郾ie na r騜ne cechy).

Wiemy ju, 瞠 podobie雟two do przodka zawdzi璚zamy DNA. Jak to si jednak dzieje, 瞠 organizm potomny jest najcz窷ciej podobny do obojga rodzic闚? Dzi瘯i rozmna瘸niu p販iowemu.

W trakcie tworzenia si kom鏎ek p販iowych (oogeneza i spermatogeneza) dochodzi do: po pierwsze niezale積ej segregacji chromosom闚 i zawartych w nich gen闚 do kom鏎ek potomnych. Po drugie, w czasie jednego z podzia堯w, zachodzi zjawisko crossing-over, czyli wymiany odcink闚 pomi璠zy chromosomami homologicznymi. Na koniec, w trakcie procesu zap這dnienia dochodzi do losowego 陰czenia si gamet. Wszystkie te procesy, w wyniku kt鏎ych powstaj nowe genotypy b璠帷e mieszanin genotyp闚 rodzicielskich, nosz nazw rekombinacji. Rekombinacja jest zatem podstawowym 廝鏚貫m zmienno軼i osobniczej. Nast瘼nym 廝鏚貫m zmienno軼i genetycznej s mutacje, czyli powstaj帷e w wyniku dzia豉nia r騜nych czynnik闚 trwa貫 zmiany w DNA. Mutacje mog dotyczy pojedynczego genu (punktowe), struktury chromosomu (chromosomowe), lub liczby chromosom闚 (genomowe). Je瞠li wyst瘼uj one w kom鏎ce p販iowej, s trwale dziedziczone. Skutki mutacji s najcz窷ciej biologicznie niekorzystne: mutacje mog by letalne (鄉iertelne) lub mog upo郵edza funkcje organizmu (semiletalne lub subwitalne), czyli powodowa wady i schorzenia genetyczne. Pewna cze嗆 mutacji mo瞠 by nieszkodliwa dla organizmu, a jej rozpowszechnienie w populacji skutkuje powstaniem szeregu alleli wielokrotnych (np. umaszczenie, grupy krwi).

<< wstecz

All Right Reserved : Copyright by Staffordshire Bull Terrier Info : design by Lucas

[ Informacje o prawach autorskich do materia堯w wykorzystywanych na stronach portalu SBT Info oraz zasady korzystania z serwisu ]